Շաբաթ, Հունվարի 23, 2021

Շաբաթվա անցուդարձ

26 սեպտեմբերի - 3 հոկտեմբերի

անգործուն աստղանգործուն աստղանգործուն աստղանգործուն աստղանգործուն աստղ
 

Շաբաթվա անցուդարձը` մեկնաբանությամբ

 

Սեպտեմբերի 27-ի առավոտյան հայկական կողմը հաղորդեց Արցախի ուղղությամբ Ադրբեջանի զինված ուժերի սկսած հարձակման մասին` շփման գծի ամբողջ երկայնքով: «Պաշտպանության բանակը հաջողությամբ դիմակայում է հարձակմանը։ Իրավիճակն օպերատիվ զարգացման մեջ է, տեղեկություններն ըստ անհրաժեշտության կամփոփվեն եւ կհաղորդվեն»,- ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է վարչապետը: Արցախում ու Հայաստանում հայտարարվել է ռազմական դրություն եւ զորահավաք: Արցախի նախագահի մամուլի քարտուղար Վահրամ Պողոսյանի տեղեկացմամբ` «հրետակոծվում են նաեւ խաղաղ բնակավայրերը, այդ թվում` մայրաքաղաք Ստեփանակերտը»: Հայտնվում է հայկական կողմի 16 զոհի ու հարյուրից ավելի վիրավորի մասին: Հայերը խոցել են հակառակորդի երկու ուղղաթիռ, տանկեր եւ երեք անօդաչու թռչող սարք (ԱԹՍ): Զոհերի թիվը, որը շատ ավելի մեծ է, ճշտվում է:

Հարձակման ամբողջ պատասխանատվությունը Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարության վրա է` հայտարարել է ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունը: Ադրբեջանական կողմն իր հերթին մեղադրել է հայկական կողմին:

…Հակառակորդի սանձազերծած հերթական ագրեսիայի ամենաբնութագրական յուրահատկությունը Թուրքիայի աննախադեպ ակտիվ ներգրավվածությունն է: «Այդ երկրի ծրագրերը մեզ հայտնի են վաղուց` հայաթափել Արցախն ու Հայաստանը»,- նշել է Արցախի Պաշտպանության բանակի հրամանատար Ջալալ Հարությունյանը` հավելելով, որ Պաշտպանության բանակի նպատակն է` «ջախջախել հակառակորդին, խորտակիչ հարվածներ հասցնել նրա զինված ավազակախմբերին, ոչնչացնել նրա ռազմական ենթակառուցվածքը, անհրաժեշտության դեպքում նաեւ ընդարձակել անվտանգության գոտին ու պարտադրել վերջնական խաղաղություն»: Կարելի է դրանում չկասկածել, քանի որ քաջարի արցախցին երբեք խոսքը քամուն չի տալիս: 

Ուշագրավ մի նրբերանգ` մարտական գործողությունների վերսկսման նախօրեին Միացյալ Նահանգները կոչ էր արել Հայաստանում գտնվող իր քաղաքացիներին` զգոն լինել, զգուշություն ցուցաբերել եւ խուսափել ճամփորդություններից դեպի Ադրբեջանի հետ սահմանակից շրջաններ: Զգուշություն պահպանելու նույնատիպ հորդորով Ադրբեջանում ԱՄՆ դեսպանատունն էլ դիմել էր իր երկրի այն քաղաքացիներին, որոնք տարբեր հանգամանքների բերումով այդ օրերին Ադրբեջանում էին: Մի՞թե Միացյալ Նահանգները տեղեկացված էր պատերազմի վերահաս վտանգի մասին: Չնայած պետք չէ զարմանալ, քանզի պարզ երեւում էր, որ նախապատերազմական օրերից վառոդի հոտ է փչում: Նախանշանները օգոստոսի կեսերին թուրք-ադրբեջանական տանդեմի` Նախիջեւանում անցկացրած խոշորածավալ զորավարժություններն էին` թուրքական մեծաքանակ նորագույն զենք-զինամթերքի կուտակմամբ, ապաեւ սահմանային սրացումները, Իլհամ Ալիեւի մանիպուլյատիվ հայտարարություններն ու հակահայկական քարոզչությունը: 

Սեպտեմբերի 30-ին Հայաստանի Պաշտպանության նախարարությունը հայտնեց, որ Ադրբեջանը Արցախի դեմ հարձակողական գործողության օդային ղեկավարումը հանձնել է Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերին: Այդ օրը` ժամը 10-ից սկսած, Թուրքիայի օդուժի` Քյուրդամիրից թռիչքներ իրականացնող երկու F-16 կործանիչները, ինչպես նաեւ ադրբեջանական օդուժի ՍՈՒ-25 տիպի գրոհիչները, «Բայրաքթար» տիպի անօդաչու թռչող սարքերը (ԱԹՍ) մեծ բարձրությունների վրա հրթիռառմբային հարվածներ են հասցրել ԱՀ Հադրութի եւ Մարտունու շրջանների բնակավայրերին: Ավելի վաղ Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի F-16 բազմաֆունկցիոնալ կործանիչի կողմից Հայաստանի օդային տարածքում խոցվել էր հայկական ռազմաօդային ուժերին պատկանող ՍՈՒ-25 գրոհիչը: Օդուժը գործում էր թուրքական E7-T օդային հեռավար հրամանատարական կետի կառավարմամբ` Էրզրում-Ղարս հատվածից: Թուրքիան հերքել է իր անմիջական մասնակցությունը պատերազմական գործողություններին: 

Բայց` իզուր: Այդ երկիրն Ադրբեջանի կողմից լիարժեքորեն ներգրավվել է Արցախի դեմ զինված ագրեսիայի նաեւ մարտական գործողություններում, ինչը եւ պահանջվում էր ապացուցել, թեեւ սկզբունքորեն Հայաստանի ու հայության բնաջնջմամբ Թուրքիայի շահագրգռվածությունն առանձնապես ապացուցելու կարիք չունի: Ապացույցը կարելի է գտնել մեր ժողովրդի վերջին հարյուրամյակների պատմության բազմաթիվ էջերում: Գաղտնիք չեն նաեւ համաթուրանական ծրագրեր փայփայող էրդողանյան Թուրքիայի նվաճողական նկրտումները, որոնց իրականացման ճանապարհին անկախացած Հայաստանը մեծագույն խոչընդոտն է: Վերջին շրջանում մեր երկրի հասցեին հնչեցրած տասնյակ սպառնալիքներից հետո պաշտոնական Անկարան ձեռնամուխ եղավ դրանց գործնական իրականացմանը` անտեսելով միջազգային կարծիքը: Այժմ նա աներեր կանգնած է «կրտսեր եղբոր կողքին», ինչպես բազմիցս խոստացել էր: 

Դիտորդների պնդմամբ` Արցախի եւ Հայաստանի դիրքերն այսօր հրետակոծվում են այս տարվա օգոստոս ամսին Նախիջեւանում թուրք-ադրբեջանական համատեղ զորավարժությունների ժամանակ օգտագործված, ինչպես նաեւ դրանից առաջ այդտեղ, դարձյալ զորավարժությունների անվան տակ, կուտակված թուրքական զենքերից: Ավելին` թուրքական բանակն ապօրինաբար, առանց դրա իրավունքն ունենալու, ստանձնել է ռազմաճակատի ամենաազդու տեղամասերից մեկի` ադրբեջանական օդուժի կառավարման պատասխանատվությունը եւ իրականացնում է օդից Հայաստանի ռազմական օբյեկտներին, քաղաքացիական ենթակառուցվածքներին ու խաղաղ բնակչությանը հարվածելու հանձնառություն: Այդ հարվածներից արդեն Հայաստանի տարածքում «ՍՈՒ-25» ռազմաօդանավ է կործանվել, սպանվել են քաղաքացիական անձինք Հադրութում, Մարտունիում եւ Վարդենիսում: Սա, Արցախի օմբուդսմենի խոսքով, պատերազմական հանցագործություն է եւ պետք է պատժվի: 

Ամենաարդիական հարցերը, որ կարող են ծագել տվյալ իրավիճակում, հետեւյալն են` ի՞նչ է կորցրել Թուրքիան Հարավային Կովկասում, որ չի գտնում: Մեծ Մերձավոր Արեւելքում կատարած խառնակչությունների համար տակավին պատասխան չտված` նա անարգել մտել է մեկ այլ զգայուն տարածաշրջան: Փորձագետների մեծ մասի կարծիքով` Թուրքիայի մտադրությունը Հարավային Կովկասում «ոտքին տեղ» անելն ու Ռուսաստանին այնտեղից աստիճանաբար դուրս մղելն է: Դա կհեշտացնի Հայաստանի հարցի լուծումը եւ համաթուրանական նախագծի կենսակոչումը: Սակայն Էրդողանի «մուրազը», կարծես թե, փորումն է մնալու, Հայաստանը «չջարդվող ընկույզի» պես ամուր դուրս եկավ: Երեւում է` իր ռազմական արկածախնդրությունն այնտեղ չի անցնելու, սա Սիրիա ու Լիբիա չէ, ինչպես խոստովանում են անգամ իր հավաքագրած եւ Արցախի դեմ կռվելու նպատակով Ադրբեջան բերած իսլամիստ թափթփուկները: 

Այս հիասթափությունը, իր երկրի սոցիալ-տնտեսական ծանր վիճակը ասես քիչ են, հիմա էլ աշխարհի մամուլն ու միջազգային բարձրագույն ատյաններն են սկսել թուքումուր տալ: ՄԱԿ-ը, ԵԱՀԿ-ն, Միացյալ Նահանգների պետքարտուղարությունը խստորեն դատապարտում են ԼՂ-ում վերսկսված ռազմական գործողությունները` հատուկ ընդգծելով դրանցում երրորդ կողմի ներգրավման անթույլատրելիությունը: Արցախյան հակամարտության նոր լարվածության մասին միջազգային մամուլի էջերում կարմիր թելի պես անցնում է Հարավային Կովկասում Թուրքիայի ախորժակը զսպելու հրամայականը, եթե անգամ դրա համար արեւմտյան գերտերությունները ստիպված լինեն համագործակցել բազմաթիվ այլ հարցերում տարաձայնություններ ունեցող Մոսկվայի հետ: 

Ուշագրավ դիտարկում է Evrensel պարբերականում ներկայացրել թուրք հեղինակավոր փորձագետներից Յուսուֆ Քարաթաշը, որի կարծիքով` ԼՂ խնդրի ներկա սրացման գործում մեծ դերակատարություն ունի Էրդողանը: Հենց նա է, ըստ փորձագետի, Բաքվին հրահրում ակտիվ ռազմական գործողությունների` այդկերպ փորձելով ճնշում գործադրել Ռուսաստանի վրա։ «Բայց Անկարայի մտադրությունները կարող են հանգեցնել հակառակ արդյունքների, որոնք Թուրքիային չեն ուրախացնի»,- նշել է թուրք փորձագետը։ Այս տեսակետն իրականությանը ավելի մոտ է: 

 

Մեկնաբանեց Գեւորգ Լալայանը

 

Շաբաթվա մյուս կարեւոր իրադարձությունների մասին մի քանի տողով

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սեպտեմբերի 29-ին հեռախոսազրույց է ունեցել Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ: Շարունակվել է ԼՂ հակամարտության գոտում տիրող իրավիճակի քննարկումը: Վարչապետը մանրամասն անդրադարձել է «Ադրբեջանի սանձազերծած ռազմական ագրեսիայի հետեւանքով տեղի ունեցող զարգացումներին»: ՌԴ նախագահը խոր մտահոգություն է հայտնել շարունակվող ռազմական գործողությունների կապակցությամբ եւ կարեւորել հրադադարի ռեժիմի պահպանումն ու ապաէսկալացման ուղղությամբ քայլերի իրականացումը:

Կիրակի օրը սկսած ռազմական գործողություններից հետո սա արդեն Փաշինյան-Պուտին երկրորդ հեռախոսազրույցն էր։

Սեպտեմբերի 30-ին նախագահ Արմեն Սարգսյանը Հայաստանի հետ սահմանին եւ Արցախի հետ շփման գծում Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված պատերազմական գործողությունների առնչությամբ նամակներ է հղել արաբական աշխարհի մի շարք երկրների ղեկավարների, այդ թվում` Եգիպտոսի նախագահ Աբդալ Ֆաթթահ Ալ Սիսիին եւ Հորդանանի թագավոր Աբդալլահ Երկրորդ Իբն Ալ-Հուսեյնին: Սարգսյանը Եգիպտոսի իր գործընկերոջը եւ Հորդանանի թագավորին դիմել է՝ օգտագործել միջազգային հարթակներում ունեցած իրենց կապերն ու հեղինակությունը, որպեսզի րոպե առաջ դադարեցվեն արյունահեղությունն ու մարդկային տառապանքները:

Վատիկանում սեպտեմբերի 27-ին տեղի է ունեցել Գարեգին երկրորդ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի եւ Հռոմի Ֆրանցիսկոս Պապի հանդիպումը։ Հանդիպմանն անդրադարձ է կատարվել Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցու եւ Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցու միջեւ ձեւավորված սերտ հարաբերություններին եւ տարբեր ոլորտներում առկա գործակցությանը։ Զրույցի ընթացքում մասնավոր անդրադարձ է եղել Ադրբեջանի կողմից արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով սարձազերծված մարտական գործողություններին, որոնց հետեւանքով զոհեր կան նաեւ խաղաղ բնակչության շրջանում։

Երկու հովվապետերն աղոթք են բարձրացրել խաղաղության վերականգնման համար։

Սեպտեմբերի 27-ին Հաստանը դիմել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան՝ (ՄԻԵԴ) Ադրբեջանի նկատմամբ միջանկյալ միջոց կիրառելու պահանջով: Այն է՝ պարտադրել Ադրբեջանին դադարեցնելու քաղաքացիական օբյեկտների ռմբակոծումը ՀՀ-ի եւ Արցախի շփման գծի ողջ երկայնքով, ձեռնպահ մնալու ոչ ընտրանքային հարձակողական գործողություններից, քաղաքացիներին, քաղաքացիական օբյեկտներն ու բնակավայրերը թիրախավորելուց:

Հունվարի 17 2021
Դեկտեմբերի 27 2020
Դեկտեմբերի 19 2020
Դեկտեմբերի 13 2020
Նոյեմբերի 29 2020
Նոյեմբերի 21 2020
Նոյեմբերի 15 2020

Ռազմավարական եւ ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոն

ՀՀ, Երևան 0033, Երզնկյան 75

Հեռ.՝

+374 10 528780 / 274818

Էլ. փոստ՝

info@acnis.am

Վեբկայք՝

www.acnis.am

Հոդվածագիրների տեսակետները կարող են չհամընկնել ՌԱՀՀԿ դիրքորոշումներին:

Արտատպման դեպքում հղումը «ACNIS ReView. Հայացք Երեւանից» օնլայն-հանդեսին պարտադիր է: